پانزده آوریل آخرین فرصت پرداخت مالیات سال 2004 میلادی در آمریکاست. کلیه افرادی که بطور قانونی در آمریکا کار می کنند باید همه ساله تا این تاریخ مالیات بر در آمد خود را پرداخته و یا خواستار تمدید مهلت خود شوند. اشخاص حقیقی و حقوقی که از این امر تخلف کنند نه فقط جریمه شده بلکه باید بهره تاخیر در پرداخت مالیات خود را نیز بپردازند.بر اساس تخمین بانک مرکزی آمریکا دولت فدرال این کشور در سال جاری یک تریلیارد و 798 میلیارد و 93 میلیون دلار مالیات از مردم دریافت می کند که این علاوه بر مالیاتی است که اشخاص به دولت های ایالتی خود پرداخت می کنند. اما بر اساس برآورد اداره دارایی آمریکا مردم این کشور سالانه 300 تا 350 میلیارد دلار کمتر از آنچه باید مالیات پرداخت می کنند. اداره دارایی آمریکا این "شکاف مالیاتی" را ناشی از کوتاهی های آگاهانه و ناآگاهانه مالیات دهندگان می داند. برخی اشخاص با سوء استفاده از نظام پیچیده مالیاتی آمریکا از ذکر دقیق درآمد سالانه خود خودداری کرده و مالیات کمتری پرداخت می کنند. این گروه 80 درصد از مالیات گریزان را تشکیل می دهند. برخی دیگر نیز در محاسبات خود دچار اشتباه شده و مالیاتی کمتر از آنچه باید می دهند. اداره دارایی آمریکا با نظارت و بازرسی های خود برخی از این افراد را شناسایی نموده و آنها را مجبور به پرداخت مالیات بیشتری می کند که این خود در حدود 50 میلیارد دلار دیگر به درآمد دولت می افزاید. برای کشوری که سال گذشته 412 میلیارد دلار کسر بودجه داشته و سالانه حدود بیش از 200 میلیارد دلار صرف خدمات بهداشتی و بیش از 400 میلیارد دلار صرف خدمات اجتماعی می کند، کاهش این شکاف مالیاتی از اهمیت بسزایی برخوردار است.

اصلاح نظام مالیاتی

اصلاح نظام مالیاتی یکی از اولویت های اصلی دوره دوم ریاست جمهوری جرج بوش می باشد. نظام مالیاتی آمریکا به تدریج به یک سیستم بسیار پیچیده تبدیل شده است که دشواری های زیادی برای مردم پدید آورده بطوریکه اشخاص باید روزها و هفته ها صرف انجام محاسبات مالیاتی خود کنند و یا دست به استخدام حسابداران شخصی و یا مشاوران مالیاتی بزنند. اما از سوی دیگر پیچیدگی های این سیستم به گروه های ذینفع امکان سوء استفاده و پرداخت مالیات کمتری را می دهد.

با توجه به آنکه همه ساله مقررات و متمم های متعددی به قانون مالیات اضافه می شود دولت آمریکا هر چند سال یکبار مجبور است که دست به اقدامات اصلاحی زده و نظام مالیاتی را با توجه به شرایط جدید ساده تر و معقول تر نماید. آخرین بار رونالد ریگان رئیس جمهور اسبق آمریکا در سال 1986 سیستم مالیاتی این کشور را دستخوش تحولات اساسی نمود. ریگان با اجرای طرح خود گرچه نرخ مالیات ها را کاهش داد اما تعداد کسانیکه باید مالیات پرداخت می کردند را افزایش داد. بسیاری از کارشناسان معتقدند که این اقدام زمینه را برای رشد عظیم اقتصادی آمریکا در دهه نود فراهم نمود. بنظر می رسد که تیم ویژه ای که جرج بوش برای اصلاح نظام مالیاتی منصوب کرده است این ویژگی طرح ریگان را مد نظر خود قرار داده اند.

آلن گرینسپن (1) رئیس بانک مرکزی آمریکا نیز در جلسه ای که در سوم ماه مارس گذشته با کارشناسان این تیم داشت از اجرای این طرح استقبال کرد. اما وی تاکید کرد که با توجه به افق رشد اقتصادی آمریکا اقدامات بیشتری نیز باید صورت گیرد. یکی از این اقدامات ترکیب نظام مالیات بر درآمد (2) با نظام مالیات بر مصرف (3) (مالیات ارزش افزوده) است.

مالیات بر مصرف مالیاتی است که با افزایش مصرف بالا می رود. به گفته گرینسپن بکارگیری این سیستم موجب می شود که مردم آمریکا تشویق به مصرف کمتر و پس انداز بیشتر شوند که این به نوبه خود به انباشت سرمایه می انجامد. اما یکی از تبعات منفی این اقدام این خواهد بود که طبقات کم درآمد جامعه که درصد بیشتری از درآمد خود را صرف خرید کالاهای اساسی می کنند مالیات زیادتری بپردازند و بیش از سایرین آسیب ببینند. گرینسپن در جلسه یاد شده پیشنهاد کرد با توجه به آنکه نسل آمریکاییانی که پس از جنگ جهانی دوم بدنیا آمدند و بخش اعظم نیروی کار آمریکا را تشکیل می دهند رو به بازنشستگی است، دولت فدرال بهتر است با اتخاذ سیاستهای مالیاتی ویژه ای از مصرف گرایی در این کشور بکاهد. اما گرینسپن تصریح کرد که در این صورت می توان برخی کالاهای مصرفی را از فهرست مالیاتی خارج نمود تا به این ترتیب به افراد کم درآمد آسیب چندانی وارد نشود.

طرح مالیات بر مصرف که چندین دهه است در بسیاری از کشورهای اروپایی اجرا می شود مخالفان زیادی در آمریکا دارد. مخالفان لیبرال این طرح معتقدند که طبقات کم درآمد بسیار آسیب خواهند دید و مخالفان محافظه کار نیز اجرای آن را به معنای رشد بی رویه دستگاه های حکومتی و بوروکراتیک می دانند. دانیل میچل (4) کارشناس مالیاتی بنیاد هریتیج (5) در مصاحبه با شبکه سی ان ان گفت کشورهای اروپایی از مالیات بر مصرف نتیجه مثبتی جز اعمال مالیات های سنگین بر مردم ندیده و آمریکا باید به شدت از تکرار اشتباه آنان خودداری کند. وی تاکید کرد بهترین محور مالیاتی همان مالیات بر در آمد بوده و دولت فدرال باید اقدامات اصلاحی خود را به همین چهارچوب محدود نماید.

اما با توجه به آنکه بکارگیری نظام مالیات بر مصرف می تواند مانع از مالیات گریزی اشخاص حقیقی و حقوقی شود این احتمال می رود که نهایتا کاخ سفید برای کاهش قسمتی از کسر بودجه تاریخی خود از پیشنهاد گرینسپن مبنی بر ترکیب دو سیستم مالیاتی حمایت نماید.